 Sremski Karlovci, jedini istorijski grad u Srbiji zaštićen posebnim zakonom, predstavljamo ključnim rečima: viševekovni centar srpske kulture i duhovnosti, sedište mitropolije (1713), potom i Patrijaršije Srpske pravoslavne crkve, mesto prvog evropskog diplomatskog "okruglog stola" (1699) – Kapela mira, prve osnovne škole kod Srba (1726); prva srpska pozorišna predstava (1736), prva slikarska škola (1743), prvi bal po evropskim uzorima (1745), prva klerikalna škola – Karlovačka bogoslovija (1749), prva srpska štamparija i bakrorezačka radionica (1758), pravoslavna saborna crkva (1762), prva srpska, Karlovačka gimnazija (1792), prva javna biblioteka (1794), prva apoteka (1807); proglašenje Srpske vojvodine – Majska skupština (1848), "Napredak" – prve novine sa Vukovim pravopisom (1848), Carski manifest o statusu grada sa utvrđenim magistratom (1881), prenos posmrtnih ostataka pesnika srpskog romantizma Branka Radičevića iz Beča na Stražilovo (1883)...
Priču o Sremskim Karlovcima, po mnogo čemu izuzetnom mestu, srpskom Potsdamu na obroncima Fruške gore, počećemo pomalo neobično, podsećanjem na "Titanik".
"Titanik", možda najslavniji brod prošlog veka, putovao je samo četiri dana: isplovio je iz Sautemptona po izuzetno lepom prolećnom vremenu u podne 10. aprila 1912. godine, a potonuo u noći između 14. i 15. aprila, sudarivši se s ledenom santom. Legende o ovom brodu, i njegove tajne, putuju, bezmalo, čitav jedan vek. Jedna od njih dovodi nas pravo u Sremske Karlovce, smeštene između širokih dunavskih obala i blago zatalasanog Fruškogorja, jedine planine u Panoniji.
 Na vinskoj karti "Titanika", zapravo, uz mnoga druga pića i vina iz najpoznatijih francuskih i italijanskih podruma, nalazio se i "auspruh", ili samotok, posebna vrsta koja se tradicionalno, nešto više od jednog i po veka, pravila u Sremskim Karlovcima. Vrhunskog kvaliteta, u podrumu stare karlovačke porodice Živanović.
Ali, o čuvenim karlovačkim vinima, omiljenim i na dvoru Marije Terezije, kao i na stolu slavne britanske kraljice Viktorije, nešto kasnije.
Tragom vinske karte sa "Titanika" stižemo u Sremske Karlovce, udaljene tek desetak minuta vožnje od Novog Sada i malo manje od sat putovanja od Beograda. Danas poznata turistička destinacija geografski pripada Sremu. Smeštena je na prirodnoj saobraćajnici – reci Dunav, koja je i u naše vreme glavni evropski put.
Upravo je Dunav odredio i sudbinu Sremskih Karlovaca: na ovom prostoru je od najstarijih etapa preistorije dolazilo do kontakata sa kulturama Srednje Evrope, Balkanskog poluostrva i jugoistoka. Dolazak Rimljana ostavio je neizbrisive tragove.
Karlovci, koji se zvanično, kao kaštel ili grad "Karom" pominju 1308. godine, bili su u vreme Rimskog carstva na liniji Utvrđene granice (Limes).
Iako u samim Sremskim Karlovcima nema antičkih nalaza i natpisa koji bi govorili o postojanju znatnijeg rimskog naselja, jedan rimski imperator ostavio je ovde trag koji živi i u dvadeset prvom veku. Imperator Prob – zapravo Markus Aurelijus Probus (232–282. godine n. e.) – ukida uredbu cara Domencijana iz 92. godine naše ere kojom je bilo zabranjeno saditi vinograde u tzv. provincijskim delovima Rimskog carstva. On na Frušku goru donosi vinovu lozu i čak lično nadgleda sađenje vinograda. U jednoj pobuni svojih vojnika zbog napornih radova i sam Prob tragično strada... Prob je nestao sa istorijske scene, baš kao i Rimsko carstvo, ali je vinova loza na Fruškoj gori i u Sremskim Karlovcima ostala da živi. Već mnogo decenija Sremski Karlovci i Fruška gora predstavljaju jedno od najznačajnijih vinskih područja i Srbije i ovog dela Evrope.
U vreme Seobe naroda, ovuda prolaze mnoga varvarska plemena, Goti, Huni, Gepidi i Avari, a do kraja 7. veka naseljavaju se Južni Sloveni. Oni prihvataju prvo vlast Vizantije, a potom Ugarske i mnogo kasnije Austrougarske.
Mnogi događaji, istorijski važni za srpski narod, dogodili su se upravo u Sremskim Karlovcima. Za turiste i putnike- namernike o slavnoj istoriji, kulturi i duhovnosti mesta danas svedočanstva leže u Riznici Patrijaršijskog dvora, Biblioteci Karlovačke gimnazije, Gornjoj i Donjoj crkvi, Sabornoj crkvi, Katoličkoj crkvi i u još pet kapela od kojih je najpoznatija Kapela mira, u ovdašnjem Arhivu Srpske akademije nauka i umetnosti, zgradi i biblioteci Bogoslovije, na Stražilovu, u Dvorskoj bašti... Ali, u Sremskim Karlovcima gotovo svaka kuća i svaki deo gradića obeležen je znacima istorije, hronikama građanskih i nekada slavnih porodica i mnogih poznatih ličnosti srpske kulture i duhovnosti.
Za karlovačke crkve i trgove slikali su i vajali najpoznatiji srpski umetnici proteklih vekova: od bakropisca Zaharija Orfelina do poznatih slikara 18. veka Dimitrija Bačevića, Georgija Bakalovića, Teodora Kračuna i Jakova Orfelina i, kasnije, Paje Jovanovića, Uroša Predića, vajara Đorđa Jovanovića... Mnoga umetnička dela, vredni crkveni mobilijar i relikvije, hiljade knjiga iz karlovačkih biblioteka, stradali su u ratnim poharama i paljevinama od strane ustaške NDH u vreme Drugog svetskog rata, ali je i ostalo arhitektonskih i umetničkih ostvarenja da posvedoče o slavnoj prošlosti.
I, najzad, o karlovačkim vinima!
U današnjih šezdesetak vinskih podruma, od nekadašnje dve stotine koliko ih je bilo između dva svetska rata, proizvode se kvalitetna i mnoga vrhunska vina od starih i novih sorti grožđa, kao i sasvim retka desertna vina. Najpoznatija su karlovački bermet i auspruh. Bermet, crni i beli, proizvodi se u posebno pripremljenom buretu u koje se kroz vratanca prvo slaže 27 vrsta začina i začinskog bilja, a potom naliva vino. Auspruh je desertno vino, pravljeno od grožđa čije svako zrno mora biti provereno i besprekorno. Uz primenu stare recepture dobija se neodoljivi ukus kojim je bio očaran i bečki dvor.
– Kada su karlovački Srbi u ona vremena hteli da izdejstvuju posebne povlastice od bečkog dvora i Marije Terezije, oni su na poklonjenje i razgovor obavezno nosili – auspruh. To se zvalo "diškrecija". Nimalo slučajno... – kaže Žarko, današnja glava vinskog podruma Živanovića, inače i jedan od najpoznatijih sremskih medara i predavač pčelarstva u Karlovačkoj bogosloviji. Vodi i sopstveni, mali privatni Muzej pčelarstva koji je smešten u istom dvorištu sa starim lagumom, vinskim podrumom ukopanim u brdo, gde se toči i "Živanovićevo belo", zatim rizling, kaberne, game, crni "probus"...
U audijenciju je, zapravo, uvek prvo kretao auspruh, a tek potom srpska delegacija. I vrata bečkog dvora su se, kažu, tada sama otvarala...!
Ovde se, od gotovo svih vrsta voća, prave i vrhunske rakije, od šljive, jabuke, grožđa, breskve, dunje... Sva pića su potpuno prirodna, bez ikakvih dodataka, jer se proizvode od vrhunskog voća i grožđa, pažljivo odabranih i odnegovanih sorti, slatkih zrna u koja se ovde sliva i sunce i fruškogorski vetrić stražilovac i dunavski odblesci.
Upravo u tom, planetarnom trojstvu koje znači život – sunca, vazduha i vode, Sremski Karlovci žive vekovima i svaki put ponovo očaravaju svakog svog posetioca.
| Poveljom cara Leopolda Drugog od 1791. godine odobreno je osnivanje Karlovačke gimnazije. Poznati učenici Karlovačke gimnazije bili su i Sima Milutinović Sarajlija, Dimitrije Davidović, Stefan Šupljikac, Jovan Subotić, Branko Radičević, Đorđe Natošević, Jovan Sterija Popović, Vasa Stajić, Dejan Medaković, Borislav Mihajlović Mihiz, Vida Ognjenović... | |
